Gallipoli & Troje — Çanakkale 2 dagen

Gallipoli en Troje: waarom twee dagen, niet één

Çanakkale bewaakt de Dardanellen, de smalle zeestraat waar Europa en Azië elkaar bijna raken en waar twee van de bepalende verhalen uit de geschiedenis zich op slechts enkele kilometers van elkaar afspeelden. Aan de Europese oever liggen de slagvelden van Gallipoli (Gelibolu), waar de campagne uit de Eerste Wereldoorlog van 1915 ongeveer 250.000 slachtoffers aan elke kant kostte en waar het moderne Turkije, Australië en Nieuw-Zeeland een deel van hun nationale identiteit op terugvoeren. Aan de overkant van het water liggen de ruïnes van Troje, de stad uit Homerus' Ilias. Eén dag kan slechts één van beide oppervlakkig aanstippen; twee dagen, met een overnachting in Çanakkale, laten u beide in een menselijk tempo bewandelen in plaats van met de stopwatch in de hand.

De rit naar het zuiden en de oversteek van de Dardanellen

Vanuit Istanbul rijdt uw chauffeur-gids in zuidwestelijke richting langs de Zee van Marmara naar het schiereiland Gallipoli, een comfortabele rit van enkele uren met rustpauzes in plaats van een geforceerde mars. Sinds maart 2022 maakt de 1915 Çanakkale-brug — met 2.023 meter tussen de torens de langste hangbrug ter wereld — de oversteek van de zeestraat over de weg vrijwel onmiddellijk, hoewel veel tours nog steeds een korte autoveerboot Eceabat–Çanakkale (ongeveer 25–30 minuten) inplannen, zodat u het water ervaart dat de hele campagne besliste. Het oversteken van de Dardanellen is geen detail; het is de kern. De controle over dit kanaal was de prijs waarvoor beide partijen in 1915 bloedden.

Dag een: de slagvelden van Gallipoli

De campagne begon met een aanval vanaf zee op 18 maart 1915, toen een geallieerde vloot probeerde de zeestraat te forceren en werd teruggeslagen door mijnen en kustgeschut — een datum die Turkije nog steeds viert als de Overwinning van Çanakkale. De landinvasie volgde op 25 april, toen Australische en Nieuw-Zeelandse troepen aan land gingen op wat nu Anzac Cove heet. Van de ongeveer 16.000 die die eerste dag landden, waren er bij het vallen van de nacht zo'n 2.000 dood of gewond. Acht maanden lang groeven beide partijen zich in op de bergkammen boven het strand en bewogen nauwelijks. Uw dag volgt dat terrein ongeveer in de volgorde waarin de soldaten het beleefden.

• Anzac Cove (Arıburnu) — de krappe halvemaanvormige baai waar de landing bij dageraad plaatsvond, ingeklemd door de steile, met struikgewas begroeide heuvels die de troepen nooit helemaal beklommen
• Het Arıburnu-monument met Atatürks woorden uit 1934 aan de Anzac-moeders, hier in 1985 in steen vereeuwigd: "Er is voor ons geen verschil tussen de Johnnies en de Mehmets…"
• Beach Cemetery, rustplaats van John Simpson Kirkpatrick, de brancarddrager die de gewonden op zijn ezel vervoerde tot hij sneuvelde
• Lone Pine — het Australische monument voor bijna 4.900 mannen zonder bekend graf, naast een begraafplaats met 1.167 graven, het toneel van de slag van augustus 1915 die zeven Victoria Crosses opleverde
• Het 57e Regiment-monument, ter ere van de Ottomaanse eenheid die Mustafa Kemal opdroeg de linie te houden met de woorden "Ik beveel u niet aan te vallen, ik beveel u te sterven"
• The Nek en Chunuk Bair — het smalle dodenveld van de Light Horse-charge van 7 augustus, en de top van Sari Bair die kortstondig door Nieuw-Zeelandse troepen werd bereikt, het dichtst dat de geallieerden bij hun doel kwamen

Wat Gallipoli onvergetelijk maakt, is de schaal van de nabijheid. Bij Quinn's Post lagen de loopgraven van de tegenstanders ongeveer acht meter uit elkaar — dichtbij genoeg om een granaat terug te gooien voordat hij neerkwam. Een goede gids leest het landschap voor u: welke bergkam welke is, waarom een paar meter aarde duizenden levens kostte, en hoe een jonge Ottomaanse kolonel genaamd Mustafa Kemal — later Atatürk, stichter van de Republiek — hier zijn reputatie vestigde. U sluit de dag af met de oversteek naar Çanakkale voor de nacht.

Dag twee: het oude Troje

Troje ligt ten zuiden van Çanakkale, nabij het dorp Tevfikiye, en het beloont iedereen die aankomt in de wetenschap dat het niet één stad is maar negen, op elkaar gestapeld over meer dan drieduizend jaar. De eerste nederzetting (Troje I) dateert van rond 3000 v.Chr.; archeologen nummeren de lagen in Romeinse cijfers tot Troje IX. De grote vestingstad die de meeste wetenschappers in verband brengen met Homerus' Trojaanse Oorlog is Troje VI (ongeveer 1750–1300 v.Chr.) en de laag die op de ruïnes daarvan werd gebouwd, Troje VIIa, verwoest rond 1180 v.Chr. Op hetzelfde winderige plateau staan dat Homerus vereeuwigde, met de vlakte die uitloopt naar de zee waar de Griekse schepen naar verluidt aanmeerden, is de stille opwinding van het bezoek.

De plek werd beroemd — en beschadigd — door Heinrich Schliemann, die hier in de jaren 1870 groef, overtuigd dat de Ilias echte gebeurtenissen beschreef; zijn diepe greppel ontsiert de heuvel nog steeds. Latere archeologen Wilhelm Dörpfeld en, in de jaren 1990, Manfred Korfmann verfijnden het beeld, waarbij Korfmann een veel grotere benedenstad blootlegde, omringd door een brede verdedigingsgracht. UNESCO plaatste Troje in 1998 op de Werelderfgoedlijst. Ter plaatse bewandelt u een echt bronstijdlandschap, geen pretpark.

• Het gereconstrueerde houten paard bij de ingang — eerlijk gezegd een fotorekwisiet, maar een leuke voor gezinnen voordat de echte ruïnes beginnen
• De massieve kalkstenen muren en de geplaveide oprijlaan van Troje VI–VII, de meest indrukwekkende bewaard gebleven vestingwerken
• De controversiële opgravingsgreppel van Schliemann, die door de vroegste lagen snijdt
• De overblijfselen van huizen, een heiligdom, een raadsgebouw (bouleuterion) en een klein odeon uit de Romeinse tijd van de latere stad
• Weidse uitzichten over de Trojaanse vlakte richting de Dardanellen, de strategische ligging die Troje het vechten waard maakte
• Het Troje-museum in Tevfikiye (geopend in 2018), een opvallende roestkleurige kubus waarvan zeven zalen vondsten van de plek tonen en de lagen veel beter uitleggen dan de bordjes bij de ruïnes

Terug in Çanakkale kunt u ook het 12 meter hoge houten paard zien dat werd gebruikt in de Hollywoodfilm Troy uit 2004, geschonken aan de stad en nu staand op de boulevard aan het water met uitzicht op de zeestraat — een favoriete laatste foto vóór de rit terug naar Istanbul.

Beste seizoen en timing

De lente (april–juni) en de herfst (september–oktober) zijn ideaal: mild om over de bergkammen van het slagveld en het open plateau van Troje te lopen, en veel aangenamer dan de felle zon van juli–augustus, die op beide locaties neerbeukt met vrijwel geen schaduw. Eind april is enorm betekenisvol maar ook intens druk — de dageraaddienst op Anzac Day op 25 april trekt grote menigten en strenge wegafsluitingen, dus tenzij u specifiek die ceremonie wilt meemaken, zijn de weken eromheen rustiger. De winter is rustig en groen, maar kan nat en winderig zijn vanaf de zeestraat. Op elke gewone dag kunt u met een vroege start de begraafplaatsen bereiken vóór de touringcargroepen.

Wat aan te trekken en mee te nemen

• Stevige dichte schoenen of sportschoenen — beide locaties hebben oneffen terrein, grindpaden en hellingen; vooral Troje heeft ruwe steen onder de voeten
• Lagen kleding en een windjack; de Dardanellen liggen open en het is er winderig, zelfs op warme dagen
• Zonnehoed, zonnebril en zonnebrandcrème met hoge SPF, plus een navulbare waterfles — schaduw is schaars bij Troje en Lone Pine
• Een lichte regenlaag in de lente en de herfst
• Respectvolle, bescheiden kleding als uw reisroute een bezoek aan een moskee of graftombe omvat — bedekte schouders en knieën, en een sjaal voor vrouwen om het hoofd te bedekken
• Een camera of telefoon met genoeg geheugen, en idealiter wat leeswerk over de Ilias of de campagne vooraf om het terrein tot leven te brengen

Voor wie het geschikt is

Deze reis is geschikt voor een breed scala aan reizigers. Geschiedenisliefhebbers, nakomelingen van hen die dienden, stellen en nieuwsgierige eerste bezoekers vinden het allemaal ontroerend; kinderen in de schoolleeftijd raken meestal goed betrokken, vooral met het houten paard en een gids die het verhaal vertelt in plaats van data op te dreunen. Het lopen is gematigd — zachte paden met enkele hellingen en treden — en het is grotendeels optioneel, dus u bepaalt het tempo. Reizigers met beperkte mobiliteit kunnen toch veel zien, aangezien veel belangrijke monumenten dicht bij de weg liggen; vertel het uw aanbieder vooraf zodat de route en de stops rond comfortabele toegankelijkheid kunnen worden gepland, met de auto altijd in de buurt voor rustpauzes.