Konya — Mevlana i Wirujący Derwisze

Konya: gdzie Rumi przemienił żałobę w światło

Konya należy do tych rzadkich miejsc, które nagradzają ciszę bardziej niż tłumy. Jako stolica Sułtanatu Seldżuków Rum w XII i XIII wieku była kosmopolitycznym ośrodkiem uczonych, mistyków i mistrzów rzemiosła na szlakach karawanowych Anatolii. To miasto, w którym żył, nauczał i zmarł perski poeta Dżalal ad-Din Rumi (Mevlana), i w którym jego syn oraz uczniowie założyli zakon mewlewitów, czyli Wirujących Derwiszy. Prywatna wycieczka nie polega tu tyle na odhaczaniu zabytków, ile na zrozumieniu pewnego światopoglądu, w towarzystwie kierowcy-przewodnika, który potrafi odsłonić przed Tobą historię kryjącą się za każdym turkusowym kaflem.

Muzeum Mevlany i grobowiec Rumiego

Sercem każdej wizyty w Konyi jest Muzeum Mevlany, dawny klasztor derwiszy zwieńczony żłobkowaną, pokrytą turkusowymi kaflami kopułą, która stała się symbolem miasta. Pod nią spoczywa grobowiec Mevlany Dżalal ad-Dina Rumiego, urodzonego w 1207 roku w Wachsz (we współczesnym Tadżykistanie) i zmarłego w Konyi 17 grudnia 1273 roku. Mauzoleum wzniesiono nad jego grobem od 1274 roku za sprawą jego następcy, Husameddina Czelebiego; dekret Atatürka z 1926 roku zamienił ten zespół w muzeum, które otwarto 2 marca 1927 roku. Wewnątrz w gablotach przechowywane są modlitewny dywan Rumiego, stożkowe filcowe nakrycia głowy oraz iluminowane rękopisy Masnawi.

Sema: słuchanie, nie występowanie

Ceremonia Wirujących Derwiszy, czyli Sema, nie jest tańcem ludowym, lecz formą modlitwy. Słowo sema pochodzi od rdzenia oznaczającego słuchanie, a sam rytuał odgrywa wędrówkę duszy ku zjednoczeniu z Bogiem. Odziani w białe tennure (całun ego) i wysokie brązowe czapki z wielbłądziej sierści (nagrobek ego), semazenowie zrzucają czarne płaszcze, by narodzić się na nowo, a następnie wirują na lewej stopie, z prawą dłonią uniesioną ku niebu i lewą zwróconą ku ziemi, przekazując łaskę z góry na świat. W 2008 roku UNESCO wpisało Ceremonię Sema bractwa mewlewickiego na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego ludzkości.

• Naat, śpiewana pochwała Proroka, otwiera ceremonię w bezruchu
• Trzcinowy flet (ney) improwizuje taksim, oddając tęsknotę duszy za jej źródłem
• Derwisze trzykrotnie okrążają salę (Marsz Sultana Veleda), zanim rozpocznie się wirowanie
• Cztery pozdrowienia (selam) wyznaczają etapy od wiedzy przez wizję po zjednoczenie
• Recytacja Koranu zamyka obrzęd; to czas kontemplacji, dlatego oklaski nie są przyjęte

Autentyczne ceremonie w Konyi odbywają się zazwyczaj w Centrum Kultury Mevlany, tradycyjnie w sobotnie wieczory, a swoje apogeum osiągają podczas obchodów Şeb-i Arus każdego grudnia. Şeb-i Arus oznacza noc poślubną: Rumi nazwał swoją śmierć zaślubinami z Bogiem, dlatego rocznicy 17 grudnia nie obchodzi się żałobą, lecz radością, ściągając pielgrzymów z całego świata.

Seldżucka Konya: kamień, kafel i niebo

Poza Rumim Konya skrywa jedne z najpiękniejszych przykładów seldżuckiej architektury w Anatolii. Na zielonym wzniesieniu Wzgórza Alaeddina stoi Meczet Alaeddina, wznoszony etapami między połową XII a połową XIII wieku i ukończony za panowania sułtana Alaeddina Keykubada I, którego sala modlitewna przypomina las ponownie wykorzystanych kolumn bizantyjskich i rzymskich. Na dziedzińcu ośmioboczne türbe mieszczą szczątki kilku seldżuckich sułtanów. Kilka kroków dalej stoi medresa Karatay, zbudowana przez emira Celaleddina Karataya w 1251 roku, w której dziś mieści się Muzeum Kafli, słynące z kopuły w motywie gwiazd i nieba z ciemnoniebieskich i złotych kafli, z których wiele odzyskano z położonego nad jeziorem Pałacu Kubadabad.

• Meczet Alaeddina: główny meczet kongregacyjny Seldżuków i królewska nekropolia
• Muzeum Kafli w medresie Karatay: słynna niebiańska kopuła i znaleziska z Kubadabad
• Medresa Ince Minareli: kamienne muzeum za jednym z najbardziej zdobnych portali w Anatolii
• Karawanseraj Sultanhani: największy seldżucki han w Turcji, naturalny przystanek w drodze do Kapadocji
• Çatalhöyük (opcjonalnie): liczące 9000 lat neolityczne wzgórze osadnicze, obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO

Jak wygląda dzień w Konyi

Podczas typowego prywatnego programu kierowca-przewodnik odbiera Cię prosto spod drzwi Twojego hotelu, a zwiedzanie zaczynacie od Muzeum Mevlany, póki panuje w nim spokój. Stamtąd jest tylko krok do Wzgórza Alaeddina i meczetu, a następnie do Muzeum Kafli Karatay, z niespiesznym obiadem w Konyi pomiędzy zwiedzaniem, być może z lokalnym etli ekmek, metrowym plackiem chlebowym pieczonym z przyprawioną jagnięciną. Wielu podróżnych łączy Konyę z wyprawą do Kapadocji: dystans wynosi około 230 do 240 km i mniej więcej trzy godziny jazdy w każdą stronę, najlepiej z postojem przy XIII-wiecznym karawanseraju Sultanhani. Jeśli Twoja wizyta przypada na sobotę, wieczorna Sema stanowi idealne zwieńczenie dnia.

Najlepszy czas na wizytę

Konya leży wysoko na centralnym płaskowyżu anatolijskim, dlatego latem bywa goręcej i bardziej sucho, a zimą naprawdę zimno. Wiosna (od kwietnia do czerwca) i jesień (od września do października) są najprzyjemniejsze, z łagodnymi dniami sprzyjającymi spacerom po Wzgórzu Alaeddina i starej dzielnicy. Najbardziej wyjątkowy klimatycznie okres to początek grudnia, w czasie obchodów Şeb-i Arus poprzedzających 17 grudnia, gdy miasto wypełniają występy Sema i muzyka mewlewicka; transport oraz ewentualne miejsca na ceremonię rezerwuj z dużym wyprzedzeniem, ponieważ Konya jest wtedy oblegana.

Co założyć i zabrać ze sobą

Konya to konserwatywne, religijne miasto, a jego najważniejsze obiekty to miejsca kultu i pielgrzymek, dlatego skromny ubiór ma znaczenie. Zakryj ramiona i kolana; kobiety powinny mieć przy sobie lekką chustę do nakrycia głowy wewnątrz mauzoleum i meczetów (chusty zwykle można wypożyczyć na miejscu). W mauzoleum Mevlany każdy zakłada na buty jednorazowe plastikowe ochraniacze, a w salach modlitewnych meczetów zdejmuje się buty całkowicie, dlatego załóż obuwie łatwe do wkładania i zdejmowania, lecz na tyle solidne, by sprawdziło się na bruku i wzgórzowych ścieżkach.

• Lekka chusta na głowę lub duży szal dla kobiet; długie spodnie lub spódnica dla wszystkich
• Wygodne, łatwe do zdjęcia buty na potrzeby ochraniaczy i meczetowych sal z gołą podłogą
• Ochrona przeciwsłoneczna latem i ciepła warstwa zimą; na płaskowyżu temperatura skacze od upału do chłodu
• Pełen szacunku, cichy sposób bycia w pobliżu modlących się; zasady fotografowania różnią się we wnętrzach grobowców
• Gotówka w lirach na obiad, chusty, napiwki i drobne muzealne opłaty dodatkowe

Dla kogo jest ta wycieczka

To przystępny, niewymagający wysiłku dzień kulturalny, który odpowiada niemal każdemu: parom zauroczonym poezją Rumiego, rodzinom z ciekawskimi dziećmi oraz starszym podróżnym, którzy wolą muzea i krótkie spacery od wędrówek. Główne obiekty skupiają się w centrum, w niewielkich odległościach od siebie; największym wyzwaniem jest podejście pod Wzgórze Alaeddina, które prywatny pojazd może skrócić, podwożąc Cię blisko celu. Powiedz wcześniej przewodnikowi o potrzebach związanych z poruszaniem się, o wrażliwości na godziny modlitwy czy o planowanej grudniowej wizycie podczas święta, a tempo i przebieg dnia można w pełni ułożyć wokół Ciebie.