Bursa i Uludağ — pierwsza stolica Imperium Osmańskiego

Bursa: gdzie zaczyna się osmańska historia

Przed Stambułem, przed wielkimi cesarskimi meczetami nad Bosforem, była Bursa. Wtulona w zielone, północne zbocza góry Uludağ, była pierwszą prawdziwą stolicą Osmanów, miastem, w którym Orhan Gazi i jego następcy zbudowali instytucje imperium, które miało przetrwać sześć stuleci. W Bursie spoczywają sułtani Bajazyd I, Mehmed I i Murad II, tutaj handel jedwabiem dorabiał się fortun, a najwcześniejsze pomniki dynastii wciąż stoją w dużej mierze nienaruszone. Dzień tutaj to dzień w samej kolebce cywilizacji osmańskiej, na tle alpejskiej scenerii niespotykanej nigdzie indziej w Turcji.

Przeprawa przez Morze Marmara

Bursa leży około 150 km na południe od Stambułu, ale między Tobą a miastem rozciąga się Morze Marmara, co po części nadaje tej wyprawie charakter prawdziwej podróży. Powszechne są dwie trasy. Szybka opcja lądowa prowadzi przez most Osman Gazi, otwarty 1 lipca 2016 roku nad Zatoką İzmicką, o rozpiętości przęsła 2682 metrów; niegdyś czwarty najdłuższy most wiszący na świecie, skrócił dawne okrążanie zatoki i przybliżył Bursę na wygodny dystans jazdy. Klasyczną alternatywą jest przeprawa morska do Mudanyi lub Güzelyalı, około 90 minut po wodzie, a następnie mniej więcej 30 km dalej do miasta. Twój kierowca-przewodnik wybiera trasę najlepiej pasującą do ruchu i pogody danego dnia.

Wielki Meczet (Ulu Cami)

Pierwszym przystankiem jest zwykle Ulu Cami, duchowe serce miasta, ufundowany przez sułtana Bajazyda I i ukończony około 1399 roku. Legenda głosi, że Bajazyd ślubował zbudować dwadzieścia meczetów po bitwie pod Nikopolis w 1396 roku; jego architekci spełnili tę obietnicę, wznosząc jeden wielki meczet zwieńczony dwudziestoma kopułami, wspartymi na dwunastu masywnych filarach. We wnętrzu, co niezwykłe, fontanna do ablucji znajduje się w samej sali modlitewnej, a jej płynąca woda niesie echo pod kopułami. Ściany tworzą żywe muzeum kaligrafii islamskiej, z około 190 monumentalnymi inskrypcjami autorstwa kilkudziesięciu mistrzów kaligrafii, co czyni to miejsce jednym z najwspanialszych przykładów wczesnej sztuki osmańskiej na świecie.

Zielony Meczet i Zielony Grobowiec

Nieco dalej na wschód stoi kompleks Yeşil, arcydzieło sułtana Mehmeda I Çelebiego, który ponownie zjednoczył imperium po zaciętej walce z braćmi. Rozpoczęty w 1412 roku i w większości ukończony do lat 1419-20 pod kierunkiem wezyra Hacı İvaza Paszy, Zielony Meczet bierze swą nazwę od zielonych i niebieskich kafli lśniących w jego wnętrzu. Naprzeciwko ośmioboczny Zielony Grobowiec kryje Mehmeda I, ukończony w 1421 roku przez jego syna Murada II. Tutejsza dekoracja, wykonana przez artystę Alego bin İlyasa Alego i jego „Mistrzów z Tabrizu”, wprowadziła do budownictwa osmańskiego technikę kafli cuerda seca, rzemiosło, które później rozkwitło w słynnych kaflach z İznika zdobiących cesarskie meczety Stambułu.

Koza Han: zajazd jedwabnego kokonu

Bursa była zachodnim krańcem Jedwabnego Szlaku, a Koza Han, „zajazd jedwabnego kokonu”, to miejsce, w którym ten handel tętnił życiem. Wzniesiony na polecenie sułtana Bajazyda II i otwarty w 1491 roku, ten dwukondygnacyjny karawanseraj gościł niegdyś kupców z Iranu, Azji Środkowej i Chin, którzy przybywali, by kupować i sprzedawać surowy jedwab; jego dochody finansowały kompleks meczetowy sułtana w Stambule poprzez system fundacji religijnych waqf. Dziś arkadowy dziedziniec, z małym meczetem-fontanną i herbaciarniami pod platanami, wciąż jest działającym targiem jedwabiu. To naturalne miejsce, by zatrzymać się na turecką herbatę i przejrzeć chusty, tkaniny oraz słynny jedwab tego miasta, zanim ruszysz dalej.

Cumalıkızık: 700-letnia osmańska wieś

Na niższych zboczach Uludağu, około 10 km od centrum, leży Cumalıkızık, wczesnoosmańska wieś założona za czasów Orhana Gaziego w XIV wieku i zasiedlona przez gałąź Kızık plemienia Kayı. Wpisana w 2014 roku na listę UNESCO jako część „Bursy i Cumalıkızık: narodzin Imperium Osmańskiego”, zachowuje około 270 zabytkowych domów, z których mniej więcej 180 wciąż jest zamieszkanych, zbudowanych z gruzowego kamienia, drewna i suszonej cegły, z jaskrawo malowanymi górnymi kondygnacjami nachylonymi nad wąskimi, brukowanymi uliczkami. Spacer tutaj przypomina cofnięcie się o siedem stuleci. Wiejskie kawiarnie serwują słynne śniadanie z Cumalıkızık, z domowymi konfiturami, wiejskim chlebem, jajkami i gözleme.

• Brukowane uliczki zbyt wąskie i nierówne dla autokarów, najlepiej zwiedzane powoli, pieszo
• Odrestaurowane i zamieszkane osmańskie domy o ryglowych, barwnie pobielanych fasadach
• Małe wiejskie muzeum i tło zalesionego Uludağu wznoszącego się w głębi
• Tradycyjne wiejskie śniadanie i gözleme pieczone na blasze
• Sezonowe stragany z konfiturami, suszonymi owocami, morwami i rękodziełem

Góra Uludağ i kolejka linowa

Naturalnym punktem kulminacyjnym dnia jest Uludağ, „Wielka Góra”, znana starożytnym jako Olimp Mizyjski, gdzie mit umieszczał bogów obserwujących wojnę trojańską. Kolejka linowa Bursy (teleferik) wspina się ze stacji Teferrüç na wysokości około 236 m do Sarıalan (około 1635 m), a dalej do strefy hotelowej Oteller w pobliżu 1810 m; ten 8,8-kilometrowy przejazd często wymieniany jest jako jedna z najdłuższych linii kolejek linowych na świecie. Obecna linia, zbudowana przez firmę Leitner, została otwarta w czerwcu 2014 roku, z ośmioosobowymi kabinami; pełny wjazd trwa około 22 minut. Na szczycie czeka alpejskie powietrze, rozległe widoki na nizinę Marmary i chłód wysokich łąk, nawet latem.

Charakter góry całkowicie zmienia się wraz z porami roku. Od końca grudnia aż do marca Uludağ jest najbardziej znanym ośrodkiem narciarskim Turcji, z trasami położonymi mniej więcej między 1750 a 2543 m i śniegiem, który potrafi sięgać metrów grubości. Wiosną i latem stoki zamieniają się w alpejskie łąki, część parku narodowego dającego schronienie ponad 700 gatunkom roślin w strefach buka, jodły i sosny zwyczajnej, przechodzących wyżej w jałowce i kwietne wyżyny. Niezależnie od miesiąca, szczyt jest wyraźnie chłodniejszy i bardziej wietrzny niż miasto poniżej, więc warstwy odzieży mają znaczenie.

Co założyć, co zabrać i o czym wiedzieć

Ta wycieczka łączy święte miejsca, brukowane wiejskie uliczki i alpejski szczyt w jeden dzień, więc spakuj się z myślą o wszystkich trzech. Meczety są czynnymi miejscami kultu: ubierz się skromnie, z zakrytymi ramionami i kolanami, a kobiety powinny mieć chustę do nakrycia głowy; buty zdejmuje się przy wejściu, więc łatwe do wsunięcia obuwie się przyda. Nierówny bruk Cumalıkızık nagradza solidne, wygodne buty. Na Uludağ ubierz się warstwowo i dołóż ochronę przeciwsłoneczną, bo alpejskie światło jest mocne, nawet gdy powietrze jest chłodne. Ten program nie obejmuje pływania, więc zostaw strój kąpielowy, ale kapelusz, okulary przeciwsłoneczne i butelkę wielokrotnego użytku na wodę zawsze warto mieć przy sobie.

• Skromny strój i chusta na głowę dla kobiet w meczetach
• Buty wsuwane, które łatwo zdjąć przy wejściach do meczetów
• Solidne, wygodne obuwie na bruki Cumalıkızık
• Ciepła warstwa i wiatroszczelna kurtka na szczyt Uludağu, o każdej porze roku
• Kapelusz przeciwsłoneczny, okulary przeciwsłoneczne i krem z wysokim filtrem na górę
• Drobna gotówka na herbatę, wiejskie śniadanie i zakupy na targu jedwabiu

Dla kogo jest ta wycieczka

To jedna z najbardziej satysfakcjonujących jednodniowych wycieczek w Turcji, odpowiednia dla szerokiego grona podróżnych. Miłośnicy historii i pary ceniące kulturę otrzymują nieprzerwaną nić osmańskiego dziedzictwa od 1326 roku aż po przededniu podboju Konstantynopola; rodziny cieszą się kolejką linową, wiejskim śniadaniem i otwartymi górskimi łąkami. Tempo jest umiarkowane, a nie wyczerpujące, ale stoki i schody Cumalıkızık oraz spora ilość chodzenia przy meczetach sprawiają, że goście o znacznie ograniczonej sprawności ruchowej powinni zaplanować lżejszą wersję wspólnie ze swoim kierowcą-przewodnikiem. Prywatny pojazd to ułatwia, skracając spacery, zmieniając kolejność postojów i zapewniając starszym podróżnym oraz małym dzieciom wygodny odpoczynek między miejscami.